ZWIERZYN

Podjęta przez słynnego króla Prus Fryderyka Wielkiego akcja kolonizacyjna doliny Noteci zakończyła się założeniem 40 nowych osad i przysiółków oraz znacznym przyrostem ludności w wioskach już istniejących.
Wśród nowo powstałych kolonii znajdował się także Zwierzyn, który wybudowano i zasiedlono w latach 1765 – 1766. Wieś założono na ziemi należącej uprzednio do Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich. Jej grunty rozciągały się od Młyńskiego Potoku i karczmy Wiesenlaufenhaus na wschodzie po Sarbiewskie Błonia i zagrody Przysieki na zachodzie. Przy samej krawędzi Strzeleckiego Łęgu wzniesiono 40 małych dwurodzinnych domków podobnych jak dwie krople wody do chat w Tuczępach. Całością prac kierował komisarz budowlany Genmlick, natomiast koszty tej inwestycji pokrył z własnej szkatuły król oraz kasa miejska Strzelec.
Każdy, pokryty gontem dom miał 8,5 m długości, 3,8 m szerokości oraz 2 m wysokości. Mieściły się w nim po dwie izby mieszkalne, komory, przedsionki i obórki. Ze względów oszczędnościowych ściany przegrodowe i wewnętrzne krokwie wykonane zostały z bardzo lichego drewna olchowego. W sumie były to więc bardzo biedne chatki, zwłaszcza że nie było w nich osobnej kuchni. W domkach tych zamieszkało 80 rodzin pochodzących z różnych krain Rzeszy Niemieckiej, głównie jednak z Meklemburgii. Aby upamiętnić ich rodzinne strony osadę nazwano Nową Meklemburgią.
Według sprawozdania dyrektora prac melioracyjnych L.F.Hahna, sporządzonego w 1780 roku, każda rodzina poza działką budowlaną otrzymała jedynie po 4 morgi ziemi /1,02 ha/. Były to łąki położone w dolinie Noteci. Nie mogły one zapewnić utrzymania kolonistom, więc ci musieli zatrudniać się jako robotnicy najemni lub dorabiać przędzeniem wełny. Trzech bogatszych kolonistów wybudowało zagrody na swój własny koszt, a w nagrodę za to otrzymali znacznie większe nadziały ziemi. Dwa duże gospodarstwa otrzymały nawet swoje własne nazwy – były to Brześcianki  /niem.Grundsaue/ oraz Wydmuszek /niem.Zwick/.
Wraz z pastorem oraz nauczycielem i kościelnym Lentzem w pierwszym roku swego istnienia Zwierzyn liczył 85 rodzin oraz 356 „dusz”. W latach 1765 – 1766 sprowadzony z Polski budowniczy Jan Marcin Müller na Młyńskim Potoku (zwanym po niemiecku Stadtfliess lub Mühlenfliess) wybudował młyn wodny, który nazwano Neu Mühle (po wojnie Zwierzyński Młyn). Drewno na jego budowę młynarz otrzymał z wielisławickiego lasu. Po upływie trzech lat wolnizny młynarz płacić miał czynsz w wysokości 3 winspli żyta  /3939 litrów/ dla Królewskiego Urzędu Domeny w Drezdenku, ten zaś (od 1776r.) odstępował 40 talarów kasie miejskiej w Strzelcach.
W 1767 roku zakończono budowę kościoła. Była to skromna budowla wzniesiona techniką muru pruskiego o długości 60 i szerokości 36 stóp. Świątynia posiadała dzwonnicę. Identyczne wymiary miał dom dla kościelnego oraz pokryta trzciną pastorówka, w której znajdowały się trzy izby, kuchnia, komora i piwnica. Osobno stała obora i stodoła.
Pierwszym duszpasterzem nowej kolonii został został Karol Krzysztof Hübner, pełniący poprzednio obowiązki pastora w Strzelcach i Żółwinie. Zwierzyn stał się siedzibą parafii, do której należały Owczarki, Sarbiewo, Górecko, Zwierzyński Młyn oraz karczma Wiesenlaufenkrug. Razem było to 216 rodzin.
Ponieważ niektóre wioski wykrojono z parafii strzeleckiej, więc starszy pastor tytułem wynagrodzenia strat otrzymał jednorazowe odszkodowanie w wysokości 40 talarów oraz 4 talary rocznej renty. W 1773 roku, po śmierci Hübnera, obowiązki pastora przejął rektor Mallow. Wieś liczyła w tym czasie 348 mieszkańców. 
13 czerwca 1773 roku, w podróży z Bydgoszczy do Berlina, przybył do Zwierzyna sam król Prus Fryderyk II Wielki. Władca spędził noc na plebani, a następnego dnia rano wyruszył  w stronę Górek Noteckich.
Według opisu Henryka Bratriga w 1809 roku Zwierzyn składał się z kościoła, karczmy, wiatraka, kuźni oraz 83 zagród, w których żyło 484 mieszkańców. Było wśród nich 80 wspomnianych już kolonistów oraz 27 komorników, którzy utrzymywali się z pracy najemnej. W 1813 roku liczba zagród wzrosła do 84, natomiast liczba mieszkańców do 575 osób.
Henryk Berghaus zanotował w 1854 roku, że wieś posiadała łącznie  178,5 ha ziemi, z czego 93,8 ha przypadało na grunty orne, zaś 16,7 ha na łąki i pastwiska. Poza kolonistami mieszkało tutaj także 17 tzw. olędrów, czyli właścicieli gospodarstw specjalizujących się w hodowli krów mlecznych.
Do kościoła należało 12,8 ha ziemi, do pastora 19,6 ha, natomiast szkoła posiadała zaledwie 4,9 ha. Wieś płaciła podatek gruntowy w wysokości 678 talarów 29 groszy i 8 fenigów.
W 1857 roku wybudowano linię kolejową Kostrzyn-Krzyż, która biegła tuż obok wioski. Najbliższa stacja kolejowa otrzymała nazwę Friedeberger Ostbahnhof (Strzelce Krajeńskie-Wschód). Skutkiem tej inwestycji, w następnych latach, wieś zaczęła się rozbudowywać w kierunku dworca, co w rezultacie doprowadziło do przesunięcia jej centrum.
W 1865 roku Zwierzyn, wraz z Brześciankiem  i Wydmuszkami liczył 1101 mieszkańców. Ciągle była to bardzo biedna wieś, bowiem jedynie 7 gospodarzy dysponowało własnymi zaprzęgami konnymi. Natomiast 116 rodzin posiadało jedynie zagrody  (lub ich część) oraz po kilka mórg łąk i pól.
W 1937 roku na terenie wioski wybudowano 14 żelbetonowych schronów bojowych tworzących południową flankę słynnego Wału Pomorskiego. Były wśród nich obiekty typu Regelbau B1/1, Regelbau B1/2a oraz dwa schrony do obrony okrężnej zwane popularnie "Tobrukami".
W latach II wojny światowej (1940-1944) na terenie cegielni założono obóz pracy przymusowej, który mieścił się w kilku barakach otoczonych drutem kolczastym, a przebywało w nim przeciętnie około 100 Polaków. Dwóch z nich dnia 19 maja 1941 roku zostało zamordowanych przez hitlerowców. Byli to: Telesfor Kosicki i Jan Marcinkowski.
Poza wspomnianą już cegielnią we wsi prosperowały dwa tartaki, młyn wodny oraz zachowany do dziś młyn parowy. Przy drodze biegnącej od kościoła do Owczarek stał młyn wietrzny.
Dawny zbór protestancki – remontowany w latach 1829 i 1930 – poświęcono w obrządku katolickim 24 czerwca 1946 roku pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Zwierzynie. Od dnia 24 czerwca 1975 roku jest on siedzibą parafii obejmującej wsie: Błotno, Gościmiec, Sarbiewo, Rzekcin, Sierosławice, Zagaje i Żółwin. W latach 1990-1995 stary kościół szachulcowy został rozebrany i gruntownie przebudowany. Jego ołtarz główny zdobi krzyż z wizerunkiem Chrystusa  wykonany przez Leona Buryło.
Poza samą wioską Zwierzyn obejmuje również cztery przysiółki i kolonie Chlebowiec, Owczarki, Sierosławice i Wydmuszek.
Zabudowa folwarku Chlebowiec /zwanego po niemiecku Emmenau/ wznoszą się na południe od Kanału Otok /Rana/ oraz na wschód od szosy do Gościmca. Folwark założony został na gruntach Strzelec w drugiej połowie XIX wieku.
Owczarki to osada złożona z 5-ciu zabudowań leżących 2 km na północny zachód od Zwierzyna, przy drodze do Strzelec. Jej niemiecka nazwa Hammelstall oznaczała dosłownie „baranią oborę”. Początkowo było to gospodarstwo hodowlane założone w 1566 roku (według innych źródeł w 1568r.) przez land wójta z Drezdenka na ziemi pokościelnej. Później był to folwark należący do Strzelec. W 1801 roku należał do Golczewic, którego wieczystym dzierżawcą był Hubner z urzędu domeny w Drezdenku. W osadzie tej mieszkało 7 kolonistów. W XIX wieku wykształciły się tu dwie posiadłości. Jedną od 1836 roku posiadał Christian Ludwig Arnd, od 1872r. jego syn Franz Ferdinand, a od 1914 r. wnuk Franz Heinrich. Druga z posiadłości należała początkowo do Michaela Kroschela, od którego  w 1856r. kupił ją Friedrich Adolf Wilde. Po nim posiadłość przeszła na Roberta Augusta Wilde, a w 1919r. na jego syna Gerharda Wilde. W okresie międzywojennym była to samodzielna gmina wiejska. W latach  1919-1925 liczyła 77 mieszkańców.
Sierosławice to przysiółek leżący na południe od Zwierzyna. Jego niemiecka nazwa Friedeberger Wiesen oznacza dosłownie „strzeleckie łąki”, czyli należące do miasta Strzelce. Stały tutaj pojedyncze zabudowania należące administracyjnie do miasta. Po 1945 roku używano przejściowo nazwy  „Łąka” lub „Łąki”. W końcu lat 40-tych były to nawet dwie miejscowości: gromada w gminie Zwierzyn oraz osada w gromadzie i gminie Zwierzyn. W 1949 roku liczyła 200 mieszkańców, w 1970r. - –30, w 1988r. – 130, w 1999r. – 113.